Khẩu Độ F Là Gì? Cách Chọn Khẩu Độ Trong Nhiếp Ảnh

Tốc độ màn trập, ISO và khẩu độ là ba yếu tố cốt lõi mà bất kỳ nhiếp ảnh gia nào cũng cần nắm vững. Trong đó, khẩu độ không chỉ đơn thuần là một con số trên ống kính, mà còn quyết định lượng ánh sáng đi vào máy, độ sâu trường ảnh và cảm xúc tổng thể của bức ảnh.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ khẩu độ F là gì, ý nghĩa của từng mức khẩu độ và cách ứng dụng hiệu quả trong thực tế chụp ảnh.

Khẩu độ là gì?

Khẩu độ – Aperture là yếu tố cốt lõi giúp kiểm soát ánh sáng và độ sâu trường ảnh. Hiểu một cách đơn giản thì khẩu độ là độ mở của ống kính để ánh sáng đi vào máy ảnh, cũng ảnh hưởng trực tiếp đến độ sáng – tối của một bức ảnh.

Khi bạn nhấn nút chụp của máy ảnh số, chấm tròn màu đen trên ống kính mở ra cho phép ánh sáng

đi vào cảm biến, kích thước của cái chấm tròn màu đen đó chính là khẩu độ. Ảnh: Internet

Khẩu độ tối đa và khẩu độ tối thiểu là gì?

Khẩu độ tối đa là khẩu độ lớn nhất mà ống kính có thể mở được. Khẩu độ tối đa càng lớn, ống kính càng cho phép nhiều ánh sáng đi vào, phù hợp khi chụp trong điều kiện ánh sáng yếu hoặc khi muốn làm mờ hậu cảnh.

Ngược lại, khẩu độ tối thiểu là khẩu độ nhỏ nhất mà ống kính có thể khép lại. Khi sử dụng khẩu độ tối thiểu, lượng ánh sáng đi vào máy ảnh sẽ giảm, giúp tránh quá phơi sáng trong điều kiện ánh sáng mạnh và tạo độ sâu trường ảnh lớn, khiến cả tiền cảnh và hậu cảnh đều rõ nét.

Số f-stop càng nhỏ, khẩu độ càng lớn, ánh sáng đi vào nhiều, ảnh sáng

Số f-stop càng lớn, khẩu độ càng nhỏ, ánh sáng đi vào ít, ảnh tối hơn.

Khẩu độ F được đo bằng các số f-stop như f/1.8, f/4, f/8… Ảnh: Internet.

Vai trò của khẩu độ trong nhiếp ảnh?

Trong nhiếp ảnh, chọn đúng khẩu độ tức là người làm nghề đã gần như hoàn thiện được phân nửa bức ảnh sắp chụp. Vì sao chỉ số này quan trọng đến vậy?

Ảnh hưởng trực tiếp đến độ phơi sáng

Khẩu độ càng lớn, f-stop nhỏ, ánh sáng “tràn” vào càng nhiều ảnh sẽ được phơi sáng sáng hơn. Khi ánh sáng yếu, khẩu độ lớn có thể giúp bạn chụp ảnh tốt mà không cần sử dụng đèn flash hoặc tăng độ nhạy ISO. Ngược lại, khi khẩu độ nhỏ, lượng ánh sáng đi vào ống kính sẽ ít hơn, khiến ảnh có xu hướng tối hơn. Trong điều kiện ánh sáng mạnh như chụp ngoài trời ban ngày, người chụp thường đóng khẩu để giảm lượng ánh sáng vào máy ảnh, từ đó tránh hiện tượng ảnh bị quá phơi sáng.

Khẩu độ ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh (Depth of Field – DOF)

Khẩu độ lớn, độ sâu trường ảnh nông, sẽ hạn chế, tức là chỉ có một phần nhỏ trong ảnh sẽ nét, trong khi các phần còn lại sẽ có xu hướng mờ đi. Ứng dụng này thường được sử dụng trong chụp ảnh chân dung hoặc chụp ảnh bokeh, khi bạn muốn làm nổi bật chủ thể và làm nền mờ đi.

Ngược lại, khẩu độ nhỏ, độ sâu trường ảnh sẽ sâu hơn, lúc này phần trước và phần sau vùng lấy nét đều có thể nét. Khẩu độ này thường được sử dụng trong chụp ảnh phong cảnh hoặc chụp ảnh kiến trúc.

Ví dụ về khẩu độ ảnh hưởng đến độ sâu của trường ảnh. Internet.

Mối liên hệ giữa màn trập, ISO và khẩu độ?

Màn trập, ISO và khẩu độ là ba thông số cơ bản và cực kỳ quan trọng giúp kiểm soát lượng ánh sáng hay còn gọi là tam giác phơi sáng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hình ảnh.

Tốc độ màn trập là gì?

Tốc độ màn trập là thời gian màn trập mở ra để ánh sáng tiếp xúc cảm biến. Tốc độ nhanh (1/1000 giây) giúp đóng băng chuyển động, tốc độ chậm (2 giây trở lên) dùng để phơi sáng.

Tốc độ màn trập nhanh tạo ra thời gian phơi sáng ngắn hơn ảnh tối hơn. Ảnh: Internet.

ISO trong máy ảnh là gì ?

ISO trong máy ảnh là độ nhạy sáng của cảm biến. ISO thấp cho hình ảnh sạch, ít nhiễu; ISO cao dùng trong điều kiện thiếu sáng nhưng có thể gây nhiễu hạt.

Cách cân bằng “tam giác phơi sáng”

Trong nhiếp ảnh, khẩu độ, tốc độ màn trập, ISO tạo thành tam giác phơi sáng. Để có một bức ảnh đẹp, người chụp cần cân bằng cả ba yếu tố này. Bất kỳ thay đổi nào ở một yếu tố đều sẽ tác động đến hai yếu tố còn lại, vì vậy người chụp cần linh hoạt điều chỉnh sao cho phù hợp với mục đích chụp và điều kiện ánh sáng thực tế.

Cách sử dụng 3 yếu tố này để chụp ảnh

Hiểu và sử dụng hiệu quả khẩu độ tốc độ iso không chỉ giúp bạn chụp ảnh đúng sáng mà còn mở ra khả năng sáng tạo vô hạn:

• Chụp chân dung: Dùng khẩu độ lớn (f/1.8), tốc độ khoảng 1/200, ISO thấp (100–400).
• Chụp phong cảnh: Khẩu độ nhỏ (f/11), tốc độ chậm hơn (1/60–1/125), ISO thấp để giữ chi tiết.
• Chụp ban đêm: Tốc độ màn trập chậm (5–30 giây), khẩu độ vừa (f/4–f/5.6), ISO từ 800 trở lên.
• Chụp thể thao: Khẩu độ mở vừa (f/2.8–f/4), tốc độ cao (1/1000 trở lên), ISO trung bình (400–800).

Trong tam giác phơi sáng, khi một thông số thay đổi thì các thông số còn lại

phải bù trừ để giữ độ phơi sáng phù hợp. Ảnh: Internet.

Hướng dẫn thay đổi khẩu độ trong máy ảnh

Bước 1: Chuyển chế độ máy ảnh

Chuyển máy ảnh sang chế độ thay đổi khẩu độ (thường được đánh dấu là chữ A trong menu chế độ hoặc trên vòng chế độ trên máy ảnh). Tìm nút hoặc bánh răng điều chỉnh khẩu độ. Trên nhiều máy ảnh, nút này sẽ có biểu tượng “Av” hoặc “A” và thường nằm gần vòng điều chỉnh khẩu độ trên ống kính.

Bước 2: Điều chỉnh khẩu độ

Sử dụng nút hoặc bánh răng điều chỉnh này để điều chỉnh khẩu độ. Một số máy ảnh cho phép bạn điều chỉnh khẩu độ bằng cách quay nút, trong khi các máy ảnh khác có thể yêu cầu bạn nhấn nút nhấn và quay vòng để thay đổi giá trị khẩu độ.

Bước 3: Quan sát chế độ hiển thị

Xem các chỉ số trên màn hình hoặc viewfinder để xác định khẩu độ hiện tại và cách thay đổi nó. Một số máy ảnh hiển thị chỉ số khẩu độ trực tiếp trên màn hình, trong khi các máy ảnh khác có thể yêu cầu bạn xem qua vật kính hiển thị.

Bước 4: Hoàn thành kết quả

Thực hiện các thay đổi khẩu độ theo ý muốn của bạn.

Các khẩu độ quen thuộc

Khẩu độ F/1.2 – F/2.8

Đây là nhóm khẩu độ lớn, phổ biến trên nhiều dòng máy ảnh, giúp ống kính thu được nhiều ánh sáng, đặc biệt phù hợp khi chụp trong điều kiện thiếu sáng. Những ống kính có khẩu độ này thường được sử dụng trong chụp chân dung và ảnh nghệ thuật nhờ khả năng tạo hiệu ứng bokeh mềm, làm nổi bật chủ thể mà vẫn giữ được độ sắc nét cần thiết.

Ngoài ra, khi kết hợp với tốc độ màn trập phù hợp, khẩu độ này cũng có thể đáp ứng tốt nhu cầu chụp sự kiện hoặc thể thao trong điều kiện ánh sáng hạn chế.

Khẩu độ F/8

Khẩu độ f/8 cũng là một trong những thiết lập ống kính phổ biến. So với các khẩu lớn ở trên, thì với thông số ánh sáng đi vào máy ảnh ít có thể làm cho ảnh tối hơn nếu không điều chỉnh tốc độ màn trập/ISO. Nhưng độ sâu trường ảnh sâu hơn, giúp ảnh sắc nét, từ tiền cảnh đến hậu cảnh, đều rõ nét.

Khẩu độ này lý tưởng cho chụp phong cảnh, kiến trúc, và ảnh đời sống, giúp ảnh rõ ràng toàn cảnh, đồng thời vẫn kiểm soát được lượng sáng vào cảm biến.

Khẩu độ F/16

Đây là nhóm khẩu độ rất nhỏ, chỉ cho phép ít ánh sáng đi vào máy ảnh. Mặc dù giúp tăng độ sắc nét và mở rộng độ sâu trường ảnh, nhưng khẩu độ nhỏ cũng khiến ảnh tối hơn, vì vậy thường cần tốc độ màn trập chậm hơn và nên sử dụng chân máy hoặc giá đỡ để tránh rung nhòe.

Khẩu độ nhỏ đặc biệt phù hợp cho chụp phong cảnh, chụp kiến trúc, chụp sản phẩm và các cảnh có ánh sáng mạnh.

Hiểu rõ về khẩu độ giúp bạn chủ động kiểm soát lượng ánh sáng, độ sâu trường ảnh và cảm xúc mà bức hình truyền tải. Đây chính là một trong những yếu tố cốt lõi quyết định chất lượng và dấu ấn cá nhân trong nhiếp ảnh.

Nếu bạn yêu thích nhiếp ảnh hoặc muốn nâng cao “tay nghề bắt khoảnh khắc” của mình, hãy tìm hiểu và đăng ký khoá học chụp ảnh chuyên nghiệp tại Học viện Marketing – Hướng Nghiệp Á Âu, nơi giúp bạn phát triển tư duy hình ảnh bài bản và thực hành hiệu quả.